Vijf minuten naar een lepel staren

Wij zien slechts een deel van de werkelijkheid, stelt de filosoof Henri Bergson. Doe deze oefeningen, en je ziet zoveel meer.

Vorige week reageerde een zekere Mohamed op een artikel van mij op Medium over de filosoof Bergson en diens notie van intuïtie.

Bergson’s stelling is dat we vaak nogal oppervlakkig in het leven staan. We nemen de dingen niet zoals ze zijn, maar zoals ze voor ons zijn. We denken voortdurend: wat kunnen we ermee? Of: wat heb ik eraan?

Kunstenaars, zegt Bergson, hebben vaak een hele andere houding. Zij kijken veel meer naar de dingen zoals ze zelf zijn. Zij krijgen daarmee een beeld van de werkelijkheid dat voor de meesten van ons verborgen blijft.

Mohamed reageerde enthousiast op mijn verhaal. Hij legde de relatie met religie. Hij stelde dat aandacht niet alleen een esthetische vaardigheid is, maar ook een morele. Ook in het geloof (hij is zelf moslim, maar ik vermoed dat dit voor alle religies geldt) is aandacht een vaardigheid die je kunt (en misschien wel moet) trainen.

Hij geeft daarbij een oefening die ik je niet wil onthouden:

Voer een zeven dagen durend ‘kijken zonder te gebruiken’-experiment uit: kies elke dag een object, bijvoorbeeld een lepel, en besteed er vijf minuten aan zonder het te benoemen of te gebruiken; schrijf één zin over wat er in jou veranderd is.

Dit lijkt mij heel waardevol, en ik ga het zeker uitproberen.

Het punt van Bergson is namelijk dat als we vanuit nuttigheid naar de dingen (en mensen) kijken, we ze eigenlijk tekort doen. Ze zijn zoveel meer dan wat wij erin zien. Een lepel, bijvoorbeeld, kan ook een kunstwerk zijn, of een teken van hoop.

Dit nuttigheidsdenken is met name sterk in organisaties. Mohamed geeft daarom specifiek voor organisaties een paar extra oefeningen:

1. Reserveer in je organisatie één uur per week als ‘niet-nuttige tijd’ –  geen concrete resultaten, alleen observeren; meet na een maand of de creativiteit of het humeur verandert.
2. Leer een collega de intuïtie van Bergson toe te passen: wanneer je met een probleem wordt geconfronteerd, besteed dan tien minuten aan het visualiseren van het probleem van binnenuit in plaats van het van buitenaf te bekijken.

De zomermaanden lijken mij een mooi moment om dit eens uit te proberen. Ik ben benieuwd wat het je brengt.

Lees hier het artikel en de reactie op Medium

Geplaatst in filosofie praktisch en getagd met aandacht, Bergson, oefening.